O xeodestino Ancares - O Courel está composto polos concellos de A Fonsagrada, As Nogais, Baleira, Becerreá, Cervantes, Folgoso do Courel, Navia de Suarna, Negueira de Muñiz, O Incio, Pedrafita do Cebreiro, Ribeira de Piquín, Triacastela e Samos.

As serras dos Ancares e do Courel esténdense por Lugo, no linde con Asturias e León. Son o maior espazo natural de Galicia. A reserva verde. Carballos, castiñeiros, faias, abeleiras. Unha paisaxe de montaña que, debido ao seu difícil acceso no pasado, conservou a beleza do auténtico. É o territorio do lobo, o gato montés, o xabaril, o corzo... E o último reduto do oso pardo en terras galegas.

Habitadas desde a antigüidade mais illadas durante séculos, estas terras ofrecen paisaxes que parecen doutro tempo, vilas e aldeas de conto. Como O Cebreiro, porta de entrada en Galicia do Camiño de Santiago. Nos Ancares aínda se conservan as "pallozas", cabanas con el teito de palla onde, ata hai relativamente pouco, convivían persoas e animais domésticos. Afortunadamente hoxe as pallozas son unha peza de museo. E unha deliciosa sorpresa arquitectónica: a igrexa do Hospital do Incio, a única igrexa románica de mármore que hai en España.

Patrimonio

Existen en Ancares-Courel concentracións poboacionais moi singulares da montaña lucense. Exemplos da vida tradicional destas comarcas son aldeas como a de Froxán , en Folgoso do Courel, cuxa arquitectura e construcións populares, xunto coa conservación das súas tradicións e costumes convertérona en Ben de Interese Cultural . Outra das reliquias etnográficas desta zona é a aldea de Seceda , sita tamén no mesmo concello, que é un verdadeiro museo vivente que se atopa moi preto do Castro da Torre de Sobredo , un dos mellor conservados da zona cunha contorna natural que o transforma nunha xoia etnográfica.

O patrimonio relixioso destas terras fai xurdir prodixios de pedra por entre a frondosa vexetación. En Becerreá fai falta visitar a igrexa de Santa María de Penamaior ; no Incio, o templo parroquial de San Pedro Fiz do Hospital (única igrexa románica en mármore da Península), nas Nogais, a igrexa de Santo André , con interesantes pinturas murais.

Tamén a arquitectura fortificada ten representación no territorio. Admirables exemplos de construcións defensivas son o castelo-fortaleza de Burón (na Proba de Burón-A Fonsagrada, o castelo de Navia de Suarna ou a torre de Doncos e a fortaleza de Torés nas Nogais.

Escenario do dominio dos Condes de Trastámara, dos Condes de Altamira e tamén das revoltas Irmandiñas, este territorio da provincia de Lugo conserva aínda algunhas mámoas ou medorras (túmulos), entre elas unha das máis relevantes concentracións tumulares do Noroeste peninsular: a necrópole de Santa Mariña , na confluencia dos concellos do Incio, Samos e Sarria. Tamén son relevantes os túmulos da parroquia de San Salvador en Negueira de Muñiz. Na zona consérvanse tamén restos da época castrexa e prerrománica, como as pallozas de Piornedo ou as do Cebreiro (convertidas algunhas delas en museo etnográfico), e como a fermosa igrexa de Santa María A Real do Cebreiro , o templo prerrománico máis antigo do Camiño Francés; así como elementos patrimoniais do tempo da romanización.

O Alto do Cebreiro é o punto de entrada do Camiño de Santiago en terras galegas e o cáliz do milagre do Cebreiro (que se conserva no santuario e que está vinculado á lenda do Santo Graal) forma parte do escudo de Galicia. O Camiño Francés continúa o percorrido do Cebreiro a Triacastela, pero a ruta non abandona este xeodestino ata descubrir un dos seus tesouros máis prezados, o convento beneditino de Samos , considerado como un dos máis antigos de Occidente e a singular capela do Salvador , chamada tamén do ciprés polo exemplar desta especie que ten á beira e que supera os mil anos de vida. Os peregrinos do Camiño Primitivo entran en Galicia polo Porto do Acevo na Fonsagrada. A tradición di que o topónimo de Fonsagrada (fonte sacra) orixinouse debido a unha fonte que había na vila vinculada a un milagre do Apóstolo Santiago, quen foi atendido hospitalariamente por unha pobre viúva e como agradecemento o Apóstolo converteu en leite fresco a auga dunha fonte para os fillos da muller. É esta unha terra máxica, de lendas e contos, de milagres e marabillas. O Camiño Primitivo abandona Ancares-Courel por terras do municipio de Baleira.

Espazos naturais

No que respecta aos espazos naturais deste xeodestino, que é en si mesmo natureza en estado puro, fai falta resaltar que Ancares-Courel ten a consideración de Lugar de Importancia Comunitaria na Rede Natura 2000, tanto polo seu interese xeolóxico, como pola súa consideración de gran reserva verde de Galicia (Os Ancares son ademais ZEPA e Reserva Nacional de Caza, así como Zona de Especial Protección do Oso Pardo).

Están incluídos na citada rede de espazos naturais varias zonas como os bosques de Carballido e o da Marronda, a área de Negueira cun relevo accidentado e con fermosos contrastes naturais e os comezos do Río Cabe. Sen esquecer o espazo Cruzul-Agüeira formado por bosques de aciñeiras, carballos ou castiñeiros dependendo da altitude.

Neste xeodestino hai que nomear dúas Reservas da Biosfera. Inclúe a totalidade da dos Ancares lucenses e montes de Navia, Cervantes e Becerreá e catro dos seus concellos pertencen á de Río Eo, Oscos e Terras de Burón.

A espectacular natureza de montaña do xeodestino Ancares-Courel forma parte dos tesouros que Galicia esconde para ser descubertos por viaxeiros curiosos. Ninguén mellor que o poeta Uxío Novoneyra para debuxar con palabras a que é a súa terra natal:

 “Courel dous tesos cumes que ollan de lonxe!
Eiquí síntese ben ou pouco que é un home...
"

Festas e gastronomía

Entre as tradicións populares desta terra destaca o Filandón de Músicas do Courel, que é Festa de Interese Turístico de Galicia.

E entre as tradicións gastronómicas da zona fai falta resaltar, ademais da exquisita gastronomía da montaña, a flamante Denominación de Orixe Protexida do seu Queixo do Cebreiro, un produto de altísima calidade realizado con leite de vaca, totalmente natural sen conservantes nin aditivos.

DESTACADO: Pallozas e bosques

Situada a 1.200 metros de altitude, a aldea de Piornedo, en plena Serra dos Ancares, constitúe un dos tesouros etnográficos deste xeodestino. O aspecto ancestral das catorce pallozas de pedra e teitume vexetal traslada ao visitante á época prerromana e descóbrelle a Galicia máis auténtica que existe e a aldea mellor conservada daquel tempo.

Tamén a natureza se conserva intacta nestas terras. A Devesa da Rogueira é a xoia ecolóxica da serra do Courel, con 30 quilómetros cadrados de bosque primario e unha impresionante diversidade arbórea. Paisaxes como o Avesedo de Donís ou o bosque de acivros de Cabana Vella nos Ancares caracterízanse pola súa alta biodiversidade.

Arriba